خونریزی زیر بغل (Axillary Hemorrhage)
🔴 هشدار: خونریزی زیر بغل یکی از خطرناک‌ترین خونریزی‌های ناحیه اتصال اندام به تنه (Junctional Hemorrhage) است. به دلیل وجود شریان و ورید آگزیلاری (Axillary Artery & Vein)، بیمار ممکن است در مدت کوتاهی دچار شوک و مرگ شود. در این ناحیه استفاده از تورنیکه معمولی امکان‌پذیر نیست و باید بلافاصله فشار مستقیم، تامپوناد زخم و در صورت امکان گاز هموستاتیک استفاده شود. هم‌زمان با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
🟥 ① خونریزی زیر بغل چیست؟
خونریزی زیر بغل به خروج خون از شریان، ورید یا شاخه‌های عروقی ناحیه آگزیلا گفته می‌شود. این ناحیه محل عبور عروق اصلی اندام فوقانی است و به دلیل نزدیکی به تنه، کنترل خونریزی آن دشوارتر از خونریزی دست یا بازو است.
خونریزی زیر بغل یکی از مهم‌ترین خونریزی‌های Junctional محسوب می‌شود و در صورت عدم کنترل سریع، می‌تواند باعث از دست رفتن حجم زیادی از خون و مرگ بیمار شود.
🟦 ② شایع‌ترین علل خونریزی زیر بغل
- زخم گلوله
- زخم چاقو
- انفجار
- تصادفات شدید
- آسیب‌های صنعتی
- شکستگی شدید شانه یا ترقوه همراه با آسیب عروق
- آسیب هنگام جراحی یا اقدامات پزشکی
عوامل افزایش خطر
- مصرف داروهای رقیق‌کننده خون
- اختلالات انعقادی
- سالمندی
- آسیب‌های چندگانه
🟨 ③ ارزیابی و کنترل خونریزی
ابتدا شدت خونریزی را ارزیابی کنید.
در صورت خونریزی شدید:
- فشار مستقیم و محکم روی محل خونریزی وارد کنید.
- زخم را به‌طور کامل با گاز استریل یا گاز هموستاتیک تامپوناد کنید.
- حداقل ۳ تا ۵ دقیقه فشار مداوم حفظ شود.
- سپس پانسمان فشاری انجام دهید.
- علائم شوک مرتب بررسی شوند.
نکته مهم: در خونریزی زیر بغل، تورنیکه معمولی قابل استفاده نیست. در برخی مراکز تخصصی ممکن است از Junctional Tourniquet استفاده شود.
🟩 ④ درمان
اقدامات اولیه
- فشار مستقیم
- تامپوناد زخم
- استفاده از گاز هموستاتیک
- پانسمان فشاری
- انتقال فوری بیمار
درمان‌های بیمارستانی
- جراحی ترمیم شریان یا ورید آگزیلاری
- کنترل خونریزی با روش‌های اندوواسکولار در برخی بیماران
- تزریق خون و فرآورده‌های خونی
- درمان شوک
- ترمیم اعصاب و آسیب‌های همراه
🟪 ⑤ مراقبت‌های بعد از کنترل خونریزی
- پانسمان را باز نکنید.
- فشار روی زخم حفظ شود.
- علائم شوک مرتب بررسی شوند.
- بیمار گرم نگه داشته شود.
- عملکرد دست، نبض و رنگ اندام ارزیابی شود.
- بیمار سریع به مرکز درمانی منتقل شود.
⬜ ⑥ نکته کلیدی
خونریزی زیر بغل از معدود خونریزی‌هایی است که تورنیکه معمولی در آن کاربرد ندارد. فشار مستقیم، تامپوناد کامل زخم و استفاده از گاز هموستاتیک مهم‌ترین روش‌های کنترل این خونریزی هستند.
👨⚕️ ⑦ نظر متخصص تپش
خونریزی زیر بغل یکی از پیچیده‌ترین آسیب‌های عروقی است. در بسیاری از موارد، موفقیت درمان به کنترل سریع خونریزی در محل حادثه و انتقال فوری بیمار به مرکز مجهز به جراح عروق بستگی دارد. آموزش صحیح تامپوناد زخم در این ناحیه می‌تواند جان بسیاری از بیماران را نجات دهد.
🔵 ⑧ باورهای نادرست رایج
❌ برای خونریزی زیر بغل باید تورنیکه معمولی بست.
❌ فشار مختصر روی زخم کافی است.
❌ اگر خونریزی کمتر شد، دیگر نیازی به بیمارستان نیست.
❌ فقط پزشکان می‌توانند خونریزی زیر بغل را کنترل کنند.
❌ پس از کنترل اولیه، احتمال خونریزی مجدد وجود ندارد.
🟢 ⑨ چه زمانی فوراً به اورژانس مراجعه کنیم؟
- خونریزی شدید از زیر بغل وجود داشته باشد.
- خون با فشار زیاد یا به‌صورت فواره‌ای خارج شود.
- زخم ناشی از گلوله، چاقو یا انفجار باشد.
- بیمار دچار رنگ‌پریدگی، تعریق سرد یا کاهش سطح هوشیاری شود.
- خونریزی با فشار مستقیم متوقف نشود.
- دست سرد، بی‌حس یا بدون نبض شود.
🟢 ⑩ خلاصه مقاله در ۳۰ ثانیه
✔️ خونریزی زیر بغل یکی از خطرناک‌ترین خونریزی‌های ناحیه اتصال اندام به تنه است.
✔️ در این ناحیه، تورنیکه معمولی معمولاً قابل استفاده نیست.
✔️ فشار مستقیم، تامپوناد کامل زخم و گاز هموستاتیک مهم‌ترین روش‌های کنترل خونریزی هستند.
✔️ انتقال سریع بیمار به مرکز درمانی برای ترمیم عروق ضروری است.
✔️ اقدام سریع و صحیح می‌تواند جان بیمار و عملکرد اندام فوقانی را حفظ کند.
📚 منابع علمی
- American College of Surgeons (ACS) – Stop the Bleed Program
- Committee on Tactical Combat Casualty Care (CoTCCC) Guidelines
- Advanced Trauma Life Support (ATLS), 11th Edition
- Prehospital Trauma Life Support (PHTLS), 10th Edition
- Tactical Emergency Casualty Care (TECC) Guidelines
- European Society for Vascular Surgery (ESVS)